Zrozumienie przemocy w szkołach. - IV Liceum Ogólnokształcące im. Marynarzy Wojsk Ochrony Pogranicza

Dzień dobry.

Przesyłam Państwu materiał dot. przemocy rówieśniczej, wypracowany w ramach projektu Erasmus+ MUDI, dotyczący bullyingu.

W załączniku jest Moduł4: Skuteczna komunikacja i nauka kompetencji społeczno-emocjonalnych (SEL) dla rodziców z Podręcznika dla Rodziców MUDI , a także film z tłumaczem migowym, podłożonym głosem i napisami też do tego Modułu 4.

Przemoc w szkołach to powszechny problem, który dotyka miliony uczniów na całym świecie, mający głębokie i długotrwałe skutki. Według UNESCO przemoc definiuje się jako „niechciane, agresywne zachowanie wśród dzieci w wieku szkolnym, które wiąże się z rzeczywistą lub postrzeganą nierównowagą sił.” To zachowanie jest powtarzane lub ma potencjał do powtarzania się w czasie.

1. Agresja: Zamiar wyrządzenia krzywdy innemu uczniowi.

2. Powtarzalność: Zachowanie występuje wielokrotnie w czasie, a nie tylko jako jednorazowy incydent.

3. Nierównowaga sił: Agresor ma większą władzę (fizyczną, społeczną, czy emocjonalną).

Rozpoznawanie tych trzech elementów odróżnia przemoc od innych form konfliktów rówieśniczych i pomaga opracować odpowiednie interwencje.

Przemoc fizyczna - polega na wyrządzaniu krzywdy ciału lub rzeczom danej osoby. Obejmuje to bicie, kopanie, popychanie lub niszczenie przedmiotów. Według UNESCO ta forma jest częstsza wśród młodszych dzieci, maleje wraz z wiekiem uczniów. Przykłady: wielokrotne popychanie kogoś, podstawianie nogi, obrzucanie czymś, grupowe zastraszanie poprzez przepychanie i zabieranie rzeczy.

Przemoc werbalna - polega na używaniu słów, aby zranić lub poniżyć kogoś poprzez wyzywanie, drwiny, grożenie czy niestosowne komentarze. WHO wskazuje, że jest to jedna z najczęściej występujących form zarówno w szkołach podstawowych, jak i średnich. Przykłady: wyzywanie obraźliwymi przezwiskami, drwiny z rówieśników, obraźliwe uwagi.

Przemoc relacyjna (społeczna) - polega na szkodzeniu czyjejś reputacji lub relacji poprzez rozsiewanie plotek, wykluczanie społeczne lub publiczne zawstydzanie. Jest bardziej ukryta niż przemoc fizyczna czy werbalna, co utrudnia jej wykrycie, i częściej występuje wśród uczennic. Przykłady: celowe wykluczanie z wydarzeń towarzyskich, rozsiewanie fałszywych plotek, które szkodzą reputacji, manipulowanie przyjaźniami w celu izolowania ofiar.

Cyberprzemoc - występuje za pośrednictwem urządzeń cyfrowych poprzez wiadomości tekstowe, media społecznościowe lub inne kanały online. Wspólne Centrum Badawcze Unii Europejskiej informuje, że ponad 20 % uczniów na świecie jej doświadczyło, a jej występowanie rośnie z powodu zwiększonej cyfrowej łączności. Przykłady: groźby lub kompromitujące zdjęcia udostępniane online, tworzenie fałszywych profili w celu podszywania się pod kogoś i poniżania, wysyłanie nękających wiadomości z groźbami przemocy.

Prześladowca: Osoba inicjująca szkodliwe zachowanie, często dążąca do osiągnięcia władzy lub dominacji nad innymi. Prześladowcy konsekwentnie wybierają ofiary poprzez agresję werbalną, fizyczną lub społeczną, wzmacniając swoje poczucie siły poprzez publiczne poniżanie.

Ofiara: Osoba doświadczająca prześladowania. Ofiary często czują się bezsilne, odizolowane i boją się zgłaszać incydenty z obawy przed odwetem lub nazwaniem ich „kapusiem”. Przewlekłe nękanie wpływa na ich życie społeczne i wyniki w nauce.

Świadkowie: Osoby, które są świadkami incydentów prześladowania, ale mogą nie interweniować. Świadkowie mogą być bierni (pozostając w milczeniu), wzmacniający (śmiejący się lub zachęcający) lub aktywni (wstawiający się za ofiarą i zgłaszający incydent). Rola świadków jest kluczowa, ponieważ ich reakcja może zarówno zniechęcać, jak i wzmacniać prześladowcę. Aktywni świadkowie, którzy reagują, mogą pomóc w deeskalacji sytuacji i zapewnić ofiarom niezbędne wsparcie, podczas gdy bierni lub wzmacniający świadkowie mogą mimowolnie przyczynić się do problemu.

- „Przemoc jest naturalną częścią dorastania”. Rzeczywistość: Nie ma nic „naturalnego” w prześladowaniu. Przemoc może prowadzić do długotrwałych trudności emocjonalnych, psychologicznych i edukacyjnych. Postrzeganie jej jako „normalnej” umniejsza doświadczenia ofiar i zniechęca do interwencji.

- „Słowa cię nie zranią”. Rzeczywistość: Przemoc werbalna może pozostawić głębokie blizny emocjonalne. Badania pokazują, że może prowadzić do długotrwałych konsekwencji psychologicznych, w tym obniżonej samooceny i zwiększonego ryzyka zaburzeń psychicznych, takich jak lęk i depresja.

- „Przemoc czyni dzieci twardszymi”. Rzeczywistość: Przemoc nie buduje odporności; niszczy pewność siebie i poczucie własnej wartości. Ofiary często zgłaszają wzrost poczucia lęku, strachu i bezradności, co obniża ich pewność siebie oraz zdolność do radzenia sobie w sytuacjach społecznych.

- „Chłopcy się znęcają, dziewczyny nie”. Rzeczywistość: Dziewczyny również stosują przemoc, choć często w formie agresji relacyjnej, a nie fizycznej. To błędne przekonanie zaniża skalę i szkody przemocy wśród dziewcząt.

- „Cyberprzemoc jest mniej szkodliwa niż przemoc twarzą w twarz”. Rzeczywistość: Cyberprzemoc może być nawet bardziej szkodliwa, ponieważ trwa przez całą dobę, dociera do ofiar w domu, a szkodliwe treści mogą być szeroko i szybko rozpowszechniane, pozostawiając ofiary w ciągłym poczuciu zagrożenia.

- „Ignorowanie przemocy sprawi, że zniknie”. Rzeczywistość: Ignorowanie przemocy zazwyczaj ją nasila. Gdy nie reagujemy, przemoc może eskalować i prowadzić do poważniejszych konsekwencji. Milczenie często wzmacnia sprawców, sugerując, że ich działania są akceptowalne.

• „Zgłoszenie nauczycielowi to donoszenie”

• „To tylko droczenie się”

• „Przemoc łatwo rozpoznać”

• "„Dzieci, które są prześladowane, zawsze powiedzą dorosłemu”.

• Istnieje kluczowa różnica między donoszeniem (żeby komuś zaszkodzić) a informowaniem (żeby kogoś chronić).

• Droczenie się staje się przemocą, gdy jest powtarzalne, złośliwe i ma na celu skrzywdzenie.

• Wiele form przemocy, szczególnie relacyjnej, jest ukrytych i trudnych do wykrycia.

• Zaledwie około 33 % prześladowanych uczniów zgłasza to dorosłym, często obawiając się represji.

Najbardziej skuteczne interwencje, jak wskazują badania, są natychmiastowe, bezpośrednie i skupione na powstrzymaniu przemocy przy jednoczesnym wsparciu ofiary. Nauczyciele mogą podejmować zdecydowane działania, jeśli mają wiedzę, że dochodzi do nękania. Jeśli działania wychowawcze podejmowane w szkole nie przynoszą pożądanych efektów należy rozważyć zgłoszenie problemu na policję.

Z poważaniem - Halina Weiss, pedagog szkolny